Profin

Kiến thức

Tư duy rành mạch #4: Vì sao chúng ta thường đánh giá bản thân giỏi hơn người khác và làm ngơ nhược điểm của mình?

Tư duy rành mạch #4: Vì sao chúng ta thường đánh giá bản thân giỏi hơn người khác và làm ngơ nhược điểm của mình?

Trái ngược với những người đang vật lộn với ‘hội chứng kẻ mạo danh’ (imposter syndrome: nỗi lo sợ bản thân không đủ xuất sắc), không ít cá nhân lại tự tin quá mức vào năng lực chuyên môn và làm ngơ các yếu tố chưa hoàn thiện của bản thân.

Hiệu ứng Dunning-Kruger là gì?

Theo Tạp chí điện tử chuyên ngành Tâm lý Verywell Mind, đây là một dạng thiên kiến nhận thức khiến chúng ta tin rằng mình thông minh và có năng lực vượt trội so với người khác ở một lĩnh vực nhất định, trong khi thực tế lại không được như vậy. Hiệu ứng này được phát hiện bởi một nghiên cứu vào năm 1999 do hai nhà Tâm lý học xã hội David Dunning và Justin Kruger thực hiện.

Cần lưu ý rằng Dunning-Kruger không đồng nghĩa với chỉ số thông minh thấp, đây là một hiệu ứng tâm lý có thể xảy ra ở mọi đối tượng, mọi lĩnh vực - ngành nghề. Theo kết quả cuộc thăm dò ý kiến các giảng viên tại Đại học Nebraska, 68% tin rằng họ nằm trong nhóm 25% đứng đầu về khả năng giảng dạy, trong số đó 90% tin rằng năng lực của họ trên mức trung bình. Một cuộc khảo sát 714 lập trình viên (thuộc 2 công ty khác nhau) được thực hiện bởi Giáo sư Todd R. Zenger của Đại học Washington cho thấy, 32% lập trình viên công ty A và 42% công ty B tự đánh giá khả năng của mình thuộc nhóm 5% xuất sắc nhất so với đồng nghiệp.

Tác hại của hiệu ứng Dunning-Kruger

Theo phân tích từ The Decision Lab - Tạp chí điện tử về Khoa học hành vi, hiệu ứng này có thể gây ra nhiều tác động tiêu cực đối với nhiều khía cạnh.

Khi muốn vươn tới một mục tiêu cao hơn, bạn sẽ nhanh chóng nhận ra ‘thực tế phũ phàng’ vì năng lực không đạt đến mức đấy. Bên cạnh đó, hiệu ứng Dunning-Kruger còn khiến bạn thường xuyên bất mãn khi không được người xung quanh công nhận. Chẳng hạn như tại nơi làm việc, bạn cho rằng năng suất của bản thân vượt trội so với đồng nghiệp và mong muốn được thăng chức hoặc tăng lương. Thế nhưng, cấp trên lại không thấy như vậy và từ chối yêu cầu của bạn. Không chỉ vậy, bạn còn đánh mất cơ hội tiếp thu những bài học mới mẻ, thú vị từ mọi người xung quanh vì nghĩ rằng mình đã quá xuất sắc.

Hiệu ứng Dunning-Kruger có tác động tiêu cực đến con đường thăng tiến và phát triển bản thân.

Nguồn ảnh: Elisa Ventur / Unsplash

‘Khiêm tốn về trí tuệ’: vũ khí duy nhất để chống lại hiệu ứng Dunning-Kruger

Theo định nghĩa của Tiến sĩ Tâm lý xã hội học Mark Leary, thuật ngữ ‘khiêm tốn về trí tuệ’ (intellectual humility) chính là sự thừa nhận những gì bạn cho là đúng có thể là sai. Điều đó có nghĩa là sự cởi mở, ham học hỏi và khiêm tốn về sự hiểu biết của bản thân. Trong thời đại trí tuệ nhân tạo ngày càng phát triển, con người sẽ gặp khó khăn nếu không duy trì tinh thần khiêm tốn, đồng thời tiếp tục học hỏi và thích nghi với sự đổi mới.

Nghe qua tưởng chừng như khá đơn giản, tuy nhiên lại rất khó để áp dụng vào thực tế, theo Adam Grant - Nhà tâm lý học và là tác giả quyển sách Think Again: The Power of Knowing What You Don’t Know, những người càng thông minh hoặc đạt được nhiều thành tựu lại càng khó duy trì được sự khiêm tốn về mặt trí tuệ. Nguyên nhân là vì họ quá tự tin về những gì mình biết và sẵn sàng dùng mọi lý lẽ để bảo vệ luận điểm của mình, thay vì thừa nhận điều đó đã sai hoặc không còn phù hợp với thời đại.

Thực chất, điều đó không quá khó hiểu. Hầu hết chúng ta đều sợ bị chỉ trích, sợ bị người khác đánh giá có chuyên môn kém hoặc không đáng tin. Thế nên, hiếm ai can đảm thừa nhận mình không đúng. Thế nhưng, nhiều nghiên cứu của Adam Fetterman - Nhà tâm lý xã hội học tại Đại học Texas El Paso cho thấy, khi thừa nhận sai lầm của bản thân, đa phần mọi người sẽ không phản ứng tiêu cực như cách bạn lo lắng.

Những cá nhân có nỗi sợ bị số đông đánh giá thấp sẽ dễ bị mắc kẹt với hiệu ứng Dunning-Kruger.

Nguồn ảnh: Akson / Unsplash

Việc học cách lắng nghe và tôn trọng góc nhìn khác biệt nói rất dễ, nhưng làm thì rất khó. Tuy nhiên, nếu đủ quyết tâm để kiên trì và cải thiện từng ngày, bạn sẽ nhận ra nhiều lợi ích không ngờ. Theo kết quả một nghiên cứu, những CEO ‘khiêm tốn về trí tuệ’ lan tỏa năng lượng tích cực trong tập thể: các nhân viên của họ hợp tác làm việc hiệu quả, duy trì tính minh bạch và có tinh thần ham học hỏi.

Theo phân tích từ Psychology Today, nếu quá coi trọng vấn đề bản thân phải luôn ‘đúng’, bạn sẽ rơi vào trạng thái ‘phòng thủ’ trước các quan điểm mới mẻ, đồng thời từ bỏ nhu cầu lắng nghe và tiếp thu kiến thức mới. Không chỉ vậy, điều đó còn khiến bạn mắc kẹt với một vị trí hoặc niềm tin nào đó.

Để làm được điều đó, bạn cần vượt qua nỗi sợ bị đánh giá và thẳng thắn thừa nhận sai lầm của bản thân. Thực chất, chúng ta cũng mắc phải sai lầm, quan trọng là biết cách để khiến bản thân tốt hơn sau những lần vấp ngã. Hãy ghi nhớ câu nói sau của Nhà thiên văn học Neil deGrasse Tyson để nhắc nhở bản thân hạn chế tác động bởi hiệu ứng Dunning-Kruger:

“Do you want to live in a delusion of what you think is true, or do you want to live in the reality of what is true?”

Tạm dịch: Bạn muốn sống một cuộc đời ảo tưởng được bao bọc bởi những gì mình tin là đúng, hay là bạn muốn sống với những gì thật sự đúng trong thực tại?

TƯ DUY RÀNH MẠCH - Đối với nhà đầu tư hoặc chủ doanh nghiệp, bên cạnh kiến thức và năng lực chuyên môn, việc giữ cho mình một cái đầu “lạnh” trong mọi tình huống là điều quan trọng không kém. Chính vì thế, ProFin thực hiện chuỗi bài nhằm giải thích các lỗi tư duy phổ biến có thể ảnh hưởng đến các quyết định lớn trong đầu tư - kinh doanh và giải pháp để thay đổi điều đó.


Theo:
An Nguyễn
Nguồn:
ProFin

Bạn có thể quan tâm