Profin

Quan điểm

Quản lý tài chính cá nhân #30: Vì sao thanh toán không tiền mặt khiến chúng ta chi tiêu nhiều hơn?

Quản lý tài chính cá nhân #30: Vì sao thanh toán không tiền mặt khiến chúng ta chi tiêu nhiều hơn?

Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước, chỉ trong 4 tháng đầu năm 2022, hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tăng 69,7% so với cùng kỳ năm trước. Con số này cho thấy hiện nay nhiều người ưa chuộng hình thức thanh toán bằng thẻ, hoặc ví điện tử thay vì tiền mặt như trước kia. Xét về mặt quản lý vĩ mô, đây là một tín hiệu rất tốt. Tuy nhiên, trên phương diện quản lý tài chính cá nhân, không ít ý kiến cho rằng hình thức thanh toán không dùng tiền mặt khiến chúng ta chi tiêu bừa bãi và thiếu kiểm soát hơn.

Thực chất, hiện tượng trên được gọi là cashless effect (tạm dịch: hiệu ứng không tiền mặt). Theo kết quả nghiên cứu do Tiến sĩ Dilip Soman thực hiện, tại các phòng giặt là ở chung cư, mọi người có xu hướng chi tiêu bằng thẻ nhiều hơn thay vì đồng xu. Đọc tiếp bài viết để cùng ProFin tìm hiểu kỹ hơn về cashless effect.

Cashless effect là gì?

Theo The Decision Lab - Tạp chí điện tử về Khoa học hành vi, cashless effect là xu hướng chi tiêu, mua sắm nhiều hơn khi không dùng tiền mặt.

Hãy xem xét kỹ hơn ở ví dụ sau: Bạn đang đi dạo trong một trung tâm thương mại và thấy thu hút bởi chiếc điện thoại cao cấp mới ra mắt có giá 25 triệu đồng. Giả sử bạn không có thẻ tín dụng và không có ứng dụng ví điện tử nào trên điện thoại, khả năng bạn bỏ tiền ra mua món hàng đó là rất thấp, vì phần lớn là không có sẵn tiền. Hiện nay hầu hết mọi người không mang quá nhiều tiền mặt như thế khi ra ngoài, vừa bất tiện vừa rủi ro cao. Ngay cả khi bạn mang nhiều tiền mặt, bạn sẽ vẫn cân nhắc rất kỹ lưỡng. Bởi lẽ, 25 triệu đồng không phải số tiền nhỏ, bạn sẽ cảm thấy chần chừ khi rút ra quá nhiều tiền mặt như thế. Tuy nhiên, khi sở hữu thẻ tín dụng hoặc ví điện tử, bạn sẽ dễ dàng “mua sắm bốc đồng” vì không có cảm giác tiếc tiền, đồng thời không nhận rõ sự khác biệt giữa số tiền lớn hoặc nhỏ.

Khi thanh toán bằng hình thức kỹ thuật số, chúng ta dễ có xu hướng chi tiêu bốc đồng hơn.

Nguồn ảnh: naipo.de / Unsplash

Mặt trái của hiệu ứng không tiền mặt

Theo kết quả nghiên cứu đăng tải trên Coglode Research, sự xuất hiện của các hình thức thanh toán không tiền mặt có tác động rất lớn đến thói quen chi tiêu. Dù tiện lợi và nhanh chóng, vẫn có một số ảnh hưởng tiêu cực đối với người tiêu dùng.

Do trải nghiệm khi thanh toán bằng thẻ tín dụng, hoặc ví điện tử rất khác biệt so với lúc cầm tiền mặt trong tay, nhiều người dễ mắc phải thói quen mua sắm bốc đồng. Từ đó, dẫn đến những hệ quả khác, chẳng hạn như không có khả năng xoay sở chi phí sinh hoạt thiết yếu hàng tháng, thậm chí rơi vào vòng xoáy nợ nần chồng chất.

Không chỉ thế, tình hình tài chính cá nhân gặp khó khăn sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tinh thần. Theo kết quả nghiên cứu được đăng tải The Aspen Institute vào năm 2019, những người đang gánh món nợ lớn dễ có nguy cơ đối mặt với chứng trầm cảm và rối loạn lo âu.

Bài viết liên quan: Bạn có biết: Thường xuyên căng thẳng về vấn đề tài chính có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tinh thần?

Bên cạnh đó, một số ý kiến cho rằng nợ tiêu dùng sẽ ngày càng lớn hơn. Nhiều quốc gia trên thế giới đang hướng đến một xã hội hoàn toàn không dùng tiền mặt (tiếng Anh: cashless society). Trong hai năm vừa qua, do tác động của dịch bệnh COVID-19, hình thức thanh toán không tiền mặt tăng trưởng nhanh hơn bao giờ hết. Điều đó dẫn đến sự nở rộ của các dịch vụ cho khách hàng vay tiêu dùng chỉ với vài thao tác đơn giản trên điện thoại thông minh, chẳng hạn như mua trước, trả sau (tiếng Anh: Buy Now, Pay Later) hoặc thẻ tín dụng.

Bài viết liên quan: Quản lý tài chính cá nhân #13: Cẩn thận rơi vào bẫy tiêu dùng khi sử dụng thẻ tín dụng và dịch vụ “mua trước, trả sau” (BNPL)

Sự xuất hiện và phổ biến của các hình thức trên đã thúc đẩy nhiều người rơi vào lối sống “tiêu dùng phô trương” (tiếng Anh: conspicuous consumption). Với sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội và tác động từ truyền thông, không ít người chứng tỏ giá trị của bản thân thông qua những hình ảnh khoe hàng hiệu, phụ kiện đắt tiền. Hệ quả của điều này nhiều người mắc nợ chồng chất, nợ xấu và nợ tiêu dùng cũng vì mà tăng lên đáng kể.

Các hình thức thanh toán không tiền mặt, cùng với các dịch vụ vay tiêu dùng góp phần thúc đẩy lối sống “tiêu dùng phô trương”.

Nguồn ảnh: freestocks / Unsplash

Dựa trên kết quả báo cáo được công bố vào năm 2020, chỉ riêng tại Mỹ, nợ tiêu dùng đã lên đến 14 nghìn tỷ USD. Tại Trung Quốc, ông Zhao Jian - Trưởng phòng nghiên cứu của Tập đoàn Atlantis Financial cho biết, tỷ lệ nợ tiêu dùng trên thu nhập tại quốc gia tỷ dân đã tăng lên 92% vào cuối năm 2018. Ở Việt Nam, theo báo cáo phân tích từ HSBC năm 2021, tính theo đầu người lao động, nợ tiêu dùng đã cao hơn thu nhập của hộ gia đình. Năm 2013, tỷ lệ vay hộ gia đình chỉ chiếm 28%, đến năm 2020, tỷ lệ này lên đến 46%.

Đâu là giải pháp thích hợp để không mắc nợ trong thời đại không tiền mặt?

Công bằng mà nói, các hình thức thanh toán không tiền mặt rất tiện lợi và nhanh chóng. Hầu hết các cửa hàng, quán ăn, các địa điểm vui chơi giải trí,.. đều hỗ trợ thanh toán bằng thẻ tín dụng, thẻ ghi nợ hoặc ví điện tử. Đây là sự phát triển tất yếu. Do vậy, từ bỏ hoàn toàn việc thanh toán không tiền mặt là không khả thi. Cách tốt nhất là lập kế hoạch ngân sách chi tiêu để tránh “vung tay quá trán”. Bạn có thể tham khảo một số phương pháp quản lý ngân sách ở bài viết dưới đây do ProFin thực hiện nhé.

Bài viết liên quan: Quản lý tài chính cá nhân #2: 3 phương pháp quản lý ngân sách được đề xuất bởi các chuyên gia hàng đầu thế giới

Ngoài ra, theo CNBC gợi ý, bạn nên sử dụng hai ngân hàng khác nhau: một tài khoản thanh toán, và một tài khoản tiết kiệm. Nguyên nhân là vì, bỏ hết tiền vào một nơi, bạn dễ có xu hướng muốn tiêu hết số tiền đó. Tuy nhiên, khi để khoản tiết kiệm ở nơi khác, bạn sẽ ít tiêu xài hơn do không thường xuyên nhìn thấy số tiền đó. Một điều quan trọng bạn cần lưu ý: hãy chuyển tiền vào tài khoản tiết kiệm ngay khi nhận được thu nhập, bạn có thể thiết lập lệnh chuyển tiền tự động hàng tháng để không bị quên. Do vậy, trừ khi có tình huống khẩn cấp, hãy quên tài khoản thứ hai đi để số tiền tiết kiệm của bạn ngày càng tăng lên.


Theo:
An Nguyễn
Nguồn:
ProFin

Bạn có thể quan tâm